عباس قديانى

462

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

سياسى كشور رو به وخامت مىرفت و نيروهاى شمال و جنوب به قصد تصرف تهران در حركت بودند . تلاشهاى سعد الدوله براى رسيدن به مقام صدارت ، در خانهء خود منزوى شد و سرانجام در سال 1308 ه . ش . درگذشت و در امامزاده عبد الله مدفون شد . سعد الدوله سعد الدوله فرزند صفى الدين ابهرى از پزشكان يهودى مذهب ، اواخر قرن هفتم و اوايل قرن هشتم هجرى است . وى در دورهء حكومت ارغون خان در گروه پزشكان دربار ايلخانى وارد شد و به بغداد عزيمت كرد و در اثر ارتباط با مردم و ابراز حسن خلق بيش از حد معمول مورد توجه قرار گرفت و سرانجام به مقام وزارت ارغون خان مغول نايل گرديد . سعد الدوله پس از استقرار به مقام وزارت به منظور مقابله و سركوبى رقيبان مسلمان خود ارغون خان را بر ضد اميران مسلمان و سرانجام مسلمانان برانگيخت . ولى بعدها اميران مسلمان پنهانى اجتماع كرده سعد الدوله را دستگير و او را به قتل رساندند . سعد الدولهء يهودى متوفى 690 ه . ق . ، وزير معروف ارغون خان ، ايلخان مغول ، سعد الدوله پسر طبيبى يهودى بود ، و در ابهر به دنيا آمد . سپس به بغداد رفت و به طبابت پرداخت . به سبب آشنايى به زبان تركى و مغولى ، به دستگاه ارغون راه يافت . و پس از معالجهء وى در خدمت او خزانه‌دار و مستوفى شد ، و آن‌گاه به وزارت رسيد . حكومت بسيارى از شهرها را به خويشان و همكيشان خود داد ، و اين نكته سبب تحريك حسادت مخالفان گشت ، و سعد الدوله نيز ارغون را به مخالفت به مسلمين و معاندت با اسلام تحريك مىنمود ، و حتى جهت مخالفت با اسلام سعى كرد ارغون را به داعيهء پيغمبرى وا دارد ، و او را به قتل مسلمانان تشويق نمود ، و عمال و حكام مسلمان را از كار بر كنار داشت . اما دولت او چندان نپاييد ، و ارغون خان به شدت بيمار شد و از كار فرو ماند . چند روزى قبل از وفات ارغون ، مخالفان سعد الدوله آن وزير يهودى را فروگرفتند ، و پس از شكنجه او را هلاك كردند ( 690 ) ، و با مرگ او ، در اكثر شهرها به شكنجه و قتل يهوديان پرداختند . سعد الدين عنايت الله خوزانى امير سعد الدين عنايت الله خوزانى از وزيران با تدبير شاه طهماسب اول صفوى است . وى در سال 942 هجرى به جرم مخصوصى از مقام وزارت معزول گرديد و به وضع تأثرآورى كشته شد . سعد الدين محمد آوجى خواجه سعد الدين وزير ، متوفى 711 ه . ق . از وزرا و مستوفيان و رجال معروف ايرانى در دوران ايلخانيان . بعد از صدر جهان زنجانى به وزارت رسيد ، و به امر غازان خان با خواجه رشيد الدين فضل الله در وزارت شريك شد ( 699 ه . ق . و به قولى 698 ه . ق . ) همچنان به شركت رشيد الدين فضل الله وزارت مىراند . در آغاز سلطنت الجايتو ( سلطان محمد خدابنده ) نيز همچنان بر سر آن كار بود . عاقبت به تحريك و سعايت مخالفان به امر الجايتو به قتل رسيد . سعد الدين محمد ساوجى از وزراى غازان خان كه بعد از كشته شدن خواجه صدر الدين احمد زنجانى ، غازان خان منصب وزارت و نيابت خود را به خواجه سعد الدين محمد ساوجى و خواجه رشيد الدين فضل الله همدانى محول نمود .